Zorunlu Pay Alım Teklifi (Zorunlu Çağrı) Usulü ve Yatırımcı Hakları

Zorunlu pay alım teklifi, halka anonim şirketlerde yönetim kontrolü elde edecek paylar iktisap edenlerin, diğer pay sahiplerine karşı satın alma teklifi zorunluluğudur.

Zorunlu pay alım teklifi, 6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn) m.25 hükmünde düzenlenmiştir. “Önemli nitelikteki işlemler nedeniyle zorunlu pay alım teklifi Kurulca belirlenir.” Denilmiştir.

Ancak, II-23.1. Sayılı Tebliğ ile düzenlenen önemli nitelikte işlemlerde zorunlu pay alım teklifi yürürlükten kaldırılmıştır. Şu an SPKn m.26 uyarınca yönetim kurulunun kontrolü elde edilmesi halinde söz konusudur.

Bu içeriğimizde pay alım teklifi zorunluğunun hukuki niteliği, sebepleri ve hukuki sonuçları hakkında bilgi verilecektir.

Zorunlu pay alım teklifi yapıldıktan sonra yatırımcılar, paylarını geri şirkete iade edip, pay karşılığı bedellerini iade alma hakkı vardır. SPK tarafından izin verilmediği sürece, şirketin bu haktan vazgeçme durumu yoktur. Şartlar oluşmasına rağmen zorunlu pay alımı gerçekleştirmeyen şirkete yönelik yatırımcıların dava açma hakkı vardır.

Bu içeriğimizde pay alım teklifi zorunluğunun hukuki niteliği, sebepleri ve yatırımcıların hukuki hakları hakkında detaylı bilgi vereceğiz.

Zorunlu Pay Alım Teklifi Nedir?

SPKn m.26/1 hükmünde, halka açık anonim şirketlerde yönetim kontrolünü tek başına veya birlikte hareket ederek elde eden kişi veya kişilere getirilmiş bir yükümlülüktür. Doğrudan veya dolaylı olarak yönetim kurulu kontrolünü elde eden pay sahipleri tarafından, diğer pay sahiplerini satın almak için zorunlu pay alım teklifi öngörülmüştür.

Yönetim kontrolünün elde edilme sürecinde “hedef ortaklık” olmaktadır. Hedef ortaklık, payları doğrudan veya dolaylı olarak ele geçirilmek istenilen halka açık ortaklıktır. Zorunlu pay teklifi, yönetim kontrolünü ele geçiren kişilere karşı, azınlık pay sahiplerini korumak için getirilmiştir. Uygulamada zorunlu çağrı olarak da ifade edilmektedir.

Zorunlu Pay Alım Teklifi Hangi Durumda Söz konusu olur?

Halka açık anonim şirketler için pay alım teklifi esasları (II-26.1) Sayılı Pay Alım Teklifi Tebliğinde düzenlenmiştir. Pay Allım Teklifi Tebliği m.11 hükmünde, doğrudan veya dolaylı olarak bir ortaklığın yönetim kontrolünün sağlanması halinde söz konusu olmaktadır.

Yönetim Kontrolünün Elde Edilmesi

Pay Alım Teklifi Tebliği m. 12’de yönetim kontrolünün tek başına veya birlikte hareket ederek aşağıdaki durumda yönetim kontrolünün sağlandığını kabul edilir:

• Kontrol Değişikliği: Tek başına veya birlikte hareket ederek, doğrudan veya dolaylı olarak, oy haklarının %50’den fazlasına sahip olunmasıdır. Mevcut pay oranlarına bir değişiklik olmasına gerek yoktur. Pay sahipleri arasında birlikte hareket etme anlaşması da yönetim kurulu kontrol elde edilmesi mümkündür.

• Yönetim Kurulu Çoğunluğunun Elde Edilmesi: Kontrol edilen oy haklarına bakılmaksızın belirli imtiyazlı payların iktisap edilmesidir. Yönetim kurulu üye sayısının salt çoğunluğunu seçme veya yönetim kurulu üyelerine aday gösterme hakkı tanıyan hakların elde edilmesi halinde söz konusu olur.

Ancak, imtiyazlı payların iktisap edilmesi yönetim kontrolünü elde etmek için yeterli değilse, pay alım teklifi zorunluluğu doğmayacaktır.

Birlikte Hareket Etmenin Tespiti

Yönetim kontrolü tek başına veya birlikte hareket ederek doğrudan veya dolaylı olarak elde edilmesi mümkündür. Örneğin, mevcut pay sahipleri arasında oy sözleşmesi imzalanması örnek gösterilebilir. Bu durumda birlikte hareket edenlerin toplam oy hakları dikkate alınır.

Pay Alım Tebliği m.12 hükmünde, aşağıdaki durumların varlığı halinde birlikte hareket edildiği varsayılacağı düzenlemiştir:

• Gerçek ve/veya tüzel kişi ortakların yönetim kontrolüne sahip olduğu ortaklıklar,

• Tüzel kişi ortakların yönetim kontrolünü elinde bulunduran gerçek ve/veya tüzel kişiler ile bu kişilerin yönetim kontrolüne sahip olduğu ortaklıklar.

Zorunlu Pay Alım Teklifinin Doğma Zamanı ve Süresi

Zorunlu pay alım teklifi zorunluluğu, yönetim kontrolünü sağlayacak pay ve veya oy haklarının iktisabının kamuya açıklandığı tarihte doğmaktadır. Kamuoyunu Aydınlatma Platformu (KAP)’a açıklama yapıldıktan sonraki 2 ay içerisinde sürecin tamamlanması gerekmektedir. Bu sürece fiili pay alım süreci denilmektedir.

Yönetim kontrolünün elde edildiği tarihten itibaren 6 iş günü içerisinde Sermaye Piyasası Kurulu (SPK)’ya başvurulması zorunludur.

Fiili pay alım teklifi, SPK’ya yapılan başvuruyla yapılmaktadır. SPK tarafından başvurunun onaylaması halinde, 6 iş günü içerisinde pay alım teklifinin başlanması zorunludur. Teklif süreci 10 iş ile 20 iş günü arasında olmak zorundadır.

Zorunlu Pay Alım Teklifi Fiyatının Belirlenmesi

Pay alım teklifi fiyatı, yönetim kontrolünün doğrudan veya dolaylı olması, borsaya kote pay olup olmadığı gibi farklı usul ve esaslara tabidir:

Borsada İşlem Gören Hedef Ortaklık Payları İçin (Doğrudan Kontrol Değişikliği)

Borsada işlem gören paylar üzerinde yönetim kurulu kontrolü doğrudan sağlanması halinde, aşağıdaki rakamlardan yüksek olanı seçilir:

• Yükümlülüğün doğduğu önceki 6 aylık dönem içinde oluşan günlük düzeltilmiş ağırlıklı ortalama borsa fiyatı,

• Yükümlülüğün doğduğu önceki 6 aylık dönem içinde aynı grup paylarına ödenen en yüksek fiyatı

Borsada İşlem Görmeyen Hedef Ortaklık Payları İçin (Doğrudan Kontrol Değişikliği)

Borsada işlem görmeyen ve doğrudan yönetim kontrolünün doğrudan elde edilmesi halinde, aşağıda yer alan fiyatın yüksek olanı seçilir:

• SPK tarafından usul ve esasları belirlenen değerleme raporu,

• Yükümlülüğün doğduğu açıklaması önceki 6 aylık dönem içinde aynı grup paylarına ödenen en yüksek fiyat

Dolaylı Kontrol Değişikliği Meydana Gelmesi Durumunda Fiyat Tespiti

Aşağıda yer alan fiyattan en yüksek olanı seçilir:

• Borsada işlem görmeyen paylar için değerleme raporu fiyatı,

• Yükümlülüğün doğduğu önceki 6 aylık dönem içinde oluşan günlük düzeltilmiş ağırlıklı ortalama borsa fiyatı,

• Yükümlülüğün doğduğu açıklaması önceki 6 aylık dönem içinde aynı grup paylarına ödenen en yüksek fiyat

Payların değerlemesi, bağımsız denetim kuruluşları tarafından, pay devir tarihi esas alınarak yapılır.

Zorunlu Pay Alım Teklifi Süreci Nasıl İlerler?

Pay Alım Teklifi Tebliğ m. 13 hükmünde belirtilen usul ve esaslar dahilince süreç gerçekleşmektedir:

1.Adım: SPK’ya Başvuru

Yönetim kontrolünün elde edilmesinden sonraki 6 iş günü içerisinde SPK’ya başvurulması gerekmektedir. Başvuruda Pay Alım Tebliği Ek-2’de yer alanşu belge ve bilgilerin sunulması gerekmektedir:

• Zorunlu pay alım teklifini doğuran pay alımlarına ilişkin (varsa) sözleşme ile bu sözleşmelere bağlı diğer sözleşmeler ve bu sözleşmelerin yabancı dilde düzenlenmiş olması halinde yeminli mütercim tarafından tercüme edilmiş Türkçe örnekleri,

• Pay alım teklifi bilgi formu,

• Aracılık sözleşmesi,

• Pay alım teklifinde bulunan tüzel kişi ise faaliyet konusu, ortaklık yapısı, yönetim kurulu üyeleri vb.; gerçek kişiyse T.C. Kimlik No, ikametgâh adresi, ayrıntılı özgeçmiş, iletişim bilgileri, yönetiminde bulunduğu şirketlere ilişkin bilgi,

• Pay alım teklifi fiyatının tespitine ilişkin bilgi,

• Tebliğde gerekli görülen durumlarda, pay alım teklifi fiyatının tespitine ilişkin değerleme raporu,

• Kurul tarafından talep edilecek diğer bilgi ve belgeler.”

SPK’ya başvuruyla birlikte 2 ay içerisinde teklif sürecinin tamamlanması gerekmektedir.

2.Adım: Teklif Fiyatının Belirlenmesi ve Fiili Pay Alım Teklifi Başvurusu

Pay alım teklif fiyatı Tebliğ m.15 vd hükümlerine göre belirlenir ve SPK’ya fiili pay alım teklifi başvurusu yapılır. SPK tarafından onaylanan başvuru akabinde 6 iş günü içerisinde teklif işlemlerine başlanması gerekmektedir.

3.Adım: KAP Açıklaması ve Teklif Sürecinin Başlaması

SPK tarafından onaylanan fiili pay alım teklifi KAP ’ta yayınlanarak başlar. 10 iş ila 20 iş günü arasında sürecin tamamlanması gerekmektedir.

4.Adım: Payların Satın Alınması

Pay teklifini kabul eden pay sahiplerinin payları satın alınır. Teklifi kabul etme zorunluluğu bulunmamaktadır.

Zorunlu Pay Alım Teklifinkinde Muafiyet ve İstisnalar

II-26.1 Sayılı tebliğde zorunlu çağrı muafiyet ve istisna halleri düzenlemiştir.

Zorunlu Pay Alım Teklifin Yükümlülüğün Doğmadığı Haller

Pay Alım Teklifi Tebliği m.14 hükmü aşağıdaki hallerde, teklifte bulunma zorunluluğu olmadığını düzenlemiştir:

• Özel Anlaşmaların Genel Kurulda Onaylanması: Yönetim kontrolünün pay sahipleri arasındaki özel anlaşmalarla elde edilmiş ve genel kurulda onaylanmış olması gerekmektedir. Ayrıca, genel kurulda olumsuz oy kullanan kişilere ayrılma hakkı tanınması gerekmektedir.

• Gönüllü Bir Pay Alım Teklifi: Tüm pay sahiplerine ellerinde bulundurdukları payların tamamı için gönüllük pay alım teklifi yoluyla yönetim kontrolünün elde edilmesi.

• Mevcut Ortağın Oy Oranının %50 Üzerine Çıkması: %50 oranının üstünde oy hakkına sahip olan ortağın, oy oranının %50 altına düştükten sonra tekrar çıkması.

• Birlikte Hareket Edenlerin Kendi Arasındaki Devir: Birlikte hareket edenler arasında pay devirleri yapılması.

• Mevcut Ortaklarla Yönetim Kontrolünün Eşit veya Daha Az Oranda Paylaşılması: Ortaklığın oy haklarının %50’si veya daha azına sahip olmak koşuluyla, mevcut payları devralmak ve sermaye artırım yoluyla yeni pay edinmek suretiyle ortak olan kişilerin kontrolü elde etmesidir. Öncesinde yönetim kontrolünü eşit veya daha az bir oranla ilk kez paylaşması yönünde sözleşme akdedilmesi gerekmektedir.

• Çıkarma/Satma Hakkı: Yönetim kontrolü elde edilmesiyle çıkma/satma haklarının doğması.

• Sermaye Artırımında Kontrol Değişimi: Borsaya kote payların, yeni pay almanın kısıtlamadan sermaye artırım yoluyla elde edilen paylarla yönetim kontrolünün değişmesi.

Zorunlu Pay Alım Teklifinde Muafiyet

Zorunlu çağrıda muafiyet başvurusu, yönetim kontrolünün elde edilme tarihinden itibaren 6 iş günü içerisinde yapılması gerekmektedir. SPK tarafından muafiyet başvurusu kabul edilmediği takdirde, sürecin 2 ay yerine 1 ay içerisinde tamamlanması gerekmektedir.

Aşağıdaki belirtilen durumlar için muafiyet verilebileceği genel düzenlenmiştir.:

• Mali güçlük: Şirketin mali yapısının güçlendirilmesi için zorunlu olması

• Geçici Kontrol: Payların elden çıkarılacak olması veya bu yönde taahhütte bulunulması. Ancak, genel kurula katılmamış ve ortaklık yönetim kurulunda değişiklik yapılmamış olması gerekmektedir.

• Kontrol Amacı Taşımaması: Şirketin kontrolü amacı taşımaması. (Son yıllık finansal tablolarına göre varlık toplamına olan etkisinin %10’u aşmayan pay edimleri gibi kriterlere bakılır).

• Özelleştirme: Özelleştirme kapsamında halka açık ortaklıklardaki kamu paylarının satışı.

• Birleşme İşlemleri: Birleşme amacıyla halka açılma izahnamesinde belirtilen kurallara uyularak, birleşme öncesi genel kurulda olumsuz oy kullanan pay sahiplerinin hisselerinin geri alınması koşuluyla, devralan şirketin birleşme işlemi sonucunda oluşan yönetim kontrolü değişikliği.

• Bankaların Kredi Teminatı Paylarını Edinmesi: Banka kredi borcuna teminat olarak gösterilen paylanarın, kredinin geri ödenememesi halinde, bu payların özel amaçlı işletmeye devredilmesi veya bankadan/özel amaçlı işletmeden üçüncü kişilerce satın alınması.

• Mevzuat Gereği Pay Devri: Kanun hükümleri gereğince edinilen pay iktisapları

• Yasal Zorunluluklardan Kaynaklanan İktisaplar: Miras, mal rejimi gibi kanuni işlemlerden kaynaklanan iktisaplar

Teklif Sahibinin Yükümlülüğü ve SPK Kararları

Halka açık bir anonim ortaklıkta yönetim kontrolünü doğrudan ya da dolaylı olarak iktisap eden kişi veya kurumlar adına zorunlu pay alım teklifi yükümlülüğü doğar. Bu süreçte teklif fiyatı SPK tarafından onaylanan bilgi formu ile kesinleşir ve fiili pay alım takvimi kamuoyuna ilan edilir.

Piyasada yaşanan genel dalgalanmalar, likidite daralması veya teklif fiyatının tespitine dayanak oluşturan işlemlerle ilgili itirazlar öne sürülerek sürecin teklif sahibi tarafından tek taraflı olarak ertelenmesi hukuken mümkün değildir. Pay Alım Teklifi Tebliği uyarınca zorunlu çağrı süreci hiçbir kayıt ve şarta bağlanamaz. Kurul tarafından verilmiş resmi bir erteleme veya muafiyet kararı bulunmadığı sürece, teklif sahibinin tek taraflı beyanla takvimi durdurması hukuken hükümsüz olup doğrudan borçlu temerrüdünün sonuçlarını doğurur.

Zorunlu Pay Alım Teklifinin Yerine Getirilmemesi Halinde Yaptırımlar

SPK, zorunlu çağrı yükümlülüğünü yerine getirilmemesi halinde iki adet yaptırım öngörmüştür:

Oy Haklarının Donması

Pay Alım Teklifi Tebliği’nin 13/5. maddesi uyarınca; pay alım teklifi yükümlülüğünü süresi içinde yerine getirmeyen gerçek ve tüzel kişiler ile bunlarla birlikte hareket edenlerin sahip olduğu tüm hedef ortaklık paylarının oy hakları, ihlalin gerçekleştiği tarih itibarıyla Kurulca başkaca bir işlem yapılmasına gerek kalmaksızın KENDİLİĞİNDEN DONAR. Bu paylar genel kurul toplantı ve karar nisaplarında dikkate alınmaz; pay alım teklifi tamamlanana dek şirket yönetiminde meşru bir genel kurul iradesi oluşturulamaz.

İdari Para Cezası

SPKn m.103/3 hükmü, zorunlu çağrı yükümlülüğünün yerine getirilmemesi halinde idari para cezası öngörmüştür. İdari para cezası miktarı, pay alım teklifine konu payların toplam bedeline kadardır.

Söz konusu idari para cezasına yönelik itiraz ve iptal davaları için “SPK İdari Para Cezaları 2025 Sebepleri ve İtiraz Yolları” adlı makalemizi inceleyebilirsiniz.

Payların İşlem Görmesine İlişkin Tedbirler

Yükümlülüğün yerine getirilmemesi ve piyasa intizamının bozulması hallerinde SPK;

• SerPK m. 101 ve m. 107 çerçevesinde ilgililer hakkında 2 yıl süreyle borsalarda geçici işlem yapma yasağı uygulayabilir,

• MKK nezdindeki hesaplarda yer alan payların statüsünü “Borsada İşlem Görmeyen Tipe Dönüştürerek” dolaşımını ve devrini kısıtlayabilir,

• SerPK m. 92 ve m. 105 hükümleri kapsamında şirket yönetim organlarının tasarruf yetkilerinin sınırlandırılması ve ihtiyati tedbir kararları alınması için yargı organlarına başvurabilir.

Zorunlu Pay Alım Teklifi Yapılmazsa Yatırımcı Ne Yapabilir?

Zorunlu pay alım teklifi çağrısı yapılmış ve bu çağrıya yatırımcının katılmasına rağmen, payları geri alınmayan yatırımcıların başvurabileceği birçok hukuki yok mevcuttur. Bunlardan başlıcaları şunlardır:

· Pay Devir Bedelini Aynen Tahsil Etme Hakkı: SPK tarafından onaylanan pay alım teklifi bilgi formunda kesinleşen birim pay fiyatı üzerinden hesaplanan devir bedelinin eksiksiz ve nakden tahsilini talep etme imkanı vardır.

· Özel Mevzuat Kaynaklı Gecikme Faizi Hakkı: Talep tarihinden sonra yükümlülük yerine getirilmediğinde faiz işletme hakkı vardır. Pay Alım Teklifi Tebliği m. 17 uyarınca; talep tarihinden sonrak ödemenin geciktiği her gün için günlük TLREF (Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranı) oranının %50 fazlası üzerinden işletilecek değişen oranlı faiz işletilmektedir. Bu faiz oranı her gün değişmektedir, o sebeple faiz hesaplamasının dikkatli yapılması gerekir.

· İcra Takibi ve Alacak (Eda) Davası Açma Hakkı: Talep tarihinden sonraki 1 iş gününde ödenmemesi halinde (T+1), ödenmeyen alacak için borçlu aleyhine ilamsız icra takibi başlatma veya doğrudan mahkemede tahsilat amaçlı alacak davası açma hakkı mevcuttur.

· Maddi ve Munzam Zarar Tazminatı Hakkı: Zorunlu pay alım teklifine uyulmaması sebebiyle yatırımcının zarara uğraması halinde, ayrıca zamanında paranın ödenmemesi sebebiyle doğan zararların tazmini talep etmek mümkündür.

· Ortaklık Sıfatının Devirle Sona Erdirilmesi Hakkı: Zorunlu çağrı sonucunda, şartların sağlanması halinde, tüm payları devrederek ortaklık ilişkisinin sona erdirilmesi mümkündür.

Yatırımcı Dava Açarken Yargılama Usulü ve Dikkat Etmesi Gereken Hususular

· Davalı Taraf: Zorunlu pay alım teklifinde alım taahhüdünde bulunan asıl borçlu taraf; hisseleri el değiştiren hedef ortaklık veya işlemi yürüten aracı kurum değil, yönetim kontrolünü devralan hâkim ortak/teklif sahibi gerçek ya da tüzel kişidir. Yargılama aşamasında pasif husumet itirazıyla karşılaşmamak için alacak talepleri öncelikle teklif sahibi şirkete yöneltilmeli; arabuluculuk aşamasında hedef şirket de sürece dahil edilerek pay sahipliği ilişkisinin sona erdiği tevsik edilmelidir. Ayrıca, yönetimi kontrolü ele geçirilen, payların sahibi şirketinin de kusuru oranında sorumluluğu mevcuttur.

· Görevli ve Yetkili Mahkeme: Dava bir ticari dava olup, Asliye Ticaret Mahkemelerinde açılması gerekir. Dava açılacak kişinin bulunduğu yerdeki mahkemelerde açılması gerekir.

· Zorunlu Arabuluculuk: Dava konusu belirli bir miktar parayı içermesi sebebiyle zorunlu dava şartı arabuluculuğa tabidir. Bu sebeple doğrudan dava açılması halinde dava usulden reddedilecektir.

Sonuç

Zorunlu pay alım teklifi, yönetim kontrolünün tek başına veya birlikte hareket ederek doğrudan veya dolaylı olarak elde edilmesinde söz konusudur. Uygulamada zorunlu çağrı olarak da ifade edilmektedir. Yönetim kontrolnü ele geçirenler tarafından, diğer pay sahiplerinin paylarına yönelik satın alma teklifi zorunluluğu getirilmiştir.

Yönetim kontrolünün ele geçirilmesinin tespiti; %50 üzeri oy haklarına sahip olma veya belirli imtiyazlı payları iktisap edilmesine göre belirlenmektedir. Yönetim kuruluna aday gösterme veya yönetim kurulu üye sayısının salt çoğunluğunu seçme imtiyazlı payların da iktisabı, kontrolü ele geçirme olarak sayılmıştır.

Zorunlu çağrı ve pay satış sürecinin, yönetim kontrolünün elde edilmesinden sonraki 2 ay içerisinde tamamlanması gerekmektedir. Bu süre zarfında tamamlanmadığı takdirde oy hakları donmakta ve idari para cezası kesilmektedir.

Çağrıya icabet ederek paylarını teslim eden ancak bedelini tahsil edemeyen pay sahipleri; pay bedellerinin kendisine ödenmesi için dava açabilir ve uğradığı zararların tazminini talep edebilir. Faiz hesaplamasına dikkat edilmesi gerekir; Tebliğ m. 17 uyarınca hesaplanacak özel gecikme faizi (TLREF %50 fazlası) işletilmektedir. Konu hakkında sermaye piyasası avukatı aracılığıyla işlem yapılması tavsiye edilir.

Sıkça Sorulan Sorular